Vloeken doe je zo

Vloeken. Niet iets dat ik toejuich of ieder dag doe, maar soms is het gewoon lekker om een krachtterm te gebruiken. Bijvoorbeeld als je je teen stoot, of als je de trein mist of als een doosje blauwe bessen openspringt en alles op de grond belandt.... Dat had ik dus vanmorgen nog.

Voetbal

Uit het woordenboek maak ik op, dat vloeken heus niet altijd met godslastering te maken heeft; het betekent ook gewoon "lelijke woorden zeggen". Eigenlijk wist ik dat al lang al en op een of andere manier kom ik regelmatig maffe gevallen tegen. Neem die keer, járen geleden, toen ik als talenstudentje assisteerde bij een groot voetbaltoernooi in Maastricht. Er waren verschillende Franse jeugdteams en zoals dat meestal gaat op die leeftijd: ze wilden internationaal leren vloeken. Wij - een paar assistenten - leerden hen een heel grof woord, namelijk "fiets". Ja, fiets. Gemiste strafschop: fiets! Gele kaart: FIETS!! En de Nederlandstalige bezoekers maar lachen. Het duurde even voordat onze Franse gasten doorhadden, wat er aan de hand was...

Muppets

Dat is dan in het echte leven. In films valt ook een hoop te horen aan vloeken. Soms ronduit grof (Wolf of Wall Street? Beverly Hills Cop?), soms gewoon heel grappig omdat er bijvoorbeeld alleen maar in een andere taal wordt geroepen. Neem The Muppets. In hun film "Muppets Most Wanted" uit 2014 roept Kermit (of is het z'n dubbelganger?) tijdens z'n karate-oefeningen heel hard "Kremlin! Poetin!". Oef, heel schokkend hoor!

Er zit muziek in!

Russisch is trouwens een populaire taal als het gaat om gefingeerde vloeken. In de film "Rise of the Guardians" (2012) uit de kerstman z'n verbazing met een welgemeend "Sjostakovitsj! Rimsky-Korsakov!". Ter info: dat zijn Russische componisten. En de kerstman heeft trouwens Russische roots, alleen daarom is de film de moeite waard om te kijken (!).

Zo zie je maar: de ene vloek is de andere niet. En die blauwe bessen? Die heb ik gewoon opgegeten, Kremlin Poetin!!

Het is koud. Heel koud.

Het is winter in Moskou, zelfs de Moskovieten zijn overrompeld door de kou. Mijn 'record' in diezelfde stad: -25°C overdag (ik rond af: het was in feite -27°C). Ik ging gewoon naar de universiteit en nee, niet eens gekleed als een Michelin-mannetje. Mijn gastmoeder bood me haar bontjas aan, dat wel.

Treinleven

De winter waarin ik dat persoonlijke record heb behaald, was die van 2000. Ik studeerde in dat jaar aan de Staatsuniversiteit in Moskou en in februari was het raak. Later, in mei, was ik een paar dagen vrij. Ik besloot mijn oude gastgezin in Jaroslavl op te gaan zoeken, zo'n 250 kilometer ten noordoosten van Moskou. Nou hadden we in april lekker lenteweer gehad, maar dat was omgeslagen naar winters weer. Ik stapte op de trein en het werd een prachtige reis door een steeds witter wordend land. Overigens had de trein geen problemen met het winterse weer; zei iemand wat over de NS? (!).

Enschede

Na een fijn en warm weerzien met mijn gastgezin, inclusief uitgebreide theetafel ("Dochtertje, eet nou wat! Je bent wat magertjes, geven ze je niks te eten in Moskou?"), ging ik diezelfde dag terug naar de hoofdstad. Inmiddels was het buiten behoorlijk grijs en kwam de sneeuw op straat tot aan m'n knieën. Wat een wereld, ik genoot!
Totdat ik stampend en dampend bij mijn gastgezin in Moskou terugkwam... Door een opgewonden "Er is een explosie geweest in jouw land, het was op het nieuws!" sloeg de stemming snel om. In die tijd was er niet veel internet (ja, kom daar nu maar eens om) en bellen was nogal omslachtig. Maar het ging dus om Enschede, waar een ontploffing in de vuurwerkfabriek voor een ravage zorgde...

Eindejaarslijstjes

Pas later dat jaar, tegen oud en nieuw, zag ik de beelden van die ravage. Je kent het wel: lijstjes van filmpjes, ontwikkelingen en belangrijk nieuws passeren de revue. Pas toen drong echt tot me door, wat een wereld van verschil het was: ik met -15°C tot m'n knieën in de sneeuw en zij met prachtig weer - dat voor veel mensen levensreddend bleek, want ze waren buiten veiliger dan binnen - op straat. Haast niet te bevatten.

Winter

Maar goed, het is dus winter. Hier spreken we al van extreme kou als het 's nachts -10°C wordt. Natuurlijk is de kou in ons kikkerlandje anders dan in Rusland. Maar toch moet ik altijd even lachen; -25°C dát is pas koud.

En de hoofdrol gaat naar: een hond!

Voordat ik aan de slag ging met Verbreed Je Horizon heb ik zo'n twaalf jaar als tolk, vertaler en taaldocent gewerkt. In die jaren zijn er uiteenlopende opdrachten voorbijgekomen (ik heb eerder al eens verteld over liefdesbrieven en de Efteling) en over een daarvan gaat dit stuk. Sleutelwoorden: toneel, tolken en hond.

Hond

Ja, hond. HondEN om precies te zijn. Zo meteen vertel ik er alles over, maar eerst moet je weten, dat ik bang ben voor honden. Ook voor de oh-maar-ze-doen-niets-hoor honden. Júíst die.

Op een dag werd ik door een organisator van een cultureel festival benaderd met de vraag of ik bij een Franstalig toneelstuk wilde komen tolken. Het ging om een grotendeels geïmproviseerd stuk en oh ja...er waren honden bij. Een zestal Mechelse herders speelden namelijk een belangrijke rol in het stuk, dat de notie "wie is nou wie de baas?" ging onderzoeken. Het woord "uitdaging" was toen nog niet zo populair, maar het past het beste bij deze situatie - geloof me. Na wat wikken en wegen, nam ik de opdracht aan.

His master's voice

Gelukkig was er een repetitie. Er was nog een andere tolk en samen kregen we uitleg over het toneelstuk. Twee filosofen discussiëren over vrije wil (de basis was het begrip "his master's voice") geflankeerd door 6 (zes!) Mechelse herders, die tijdens de opvoering in beweging komen. Wij, de twee tolken, krijgen een plaats aan weerszijden van het toneel op een stoel met de rug naar het publiek. De honden werden begeleid door trainers, die -zelf ongetraind- een figurantenrol vervullen.

Tegen die tijd stond het zweet al in mijn handen... Dat er honden in de buurt zijn, is tot daaraan toe maar dat ze bij wijze van spreken aan mijn voeten zouden liggen, dát was even wat anders. Sterker nog: de honden zouden al op het toneel liggen, als het publiek binnenkwam (trainers in de buurt natuurlijk) om alvast een bepaalde spanning op te roepen. De andere tolk en ik zouden dan rustig naar onze zitplaats op het toneel lopen. Langs die honden. Ik zeg het maar even.

Luisteren!

Overigens waren het prachtige dieren: karamelkleurige haren, mooie houding en intelligente ogen. Maar ja, het zijn honden.... Van een trainer hoorde ik, hoe zo'n optreden tot stand komt en dat het voor de dieren ook 'gewoon' werk is. Het was dus niet de bedoeling om de honden zo maar aan te halen. Goh, hou me tegen.
Ook vertelde hij, dat niet elke hond van het groepje zo happig (haha, happig) was op menselijk contact en dat sommige -na werktijd- juist heel aanhankelijk zijn.
En toen gebeurde het. De trainer vroeg of ik kennis wilde maken met een van de dieren. Onder het mom "verleg je grenzen" stemde ik toe. Of ik dan even wilde gaan zitten op mijn stoel op het toneel. Even later liep de man vanuit de coulissen dwars over het toneel met aan zijn zijde een van de honden. Vlak bij mijn knieën hielden ze stil. Had ik al verteld, dat er geen woord gesproken werd? De trainers gaven alle commando's met hand- en hoofdbewegingen.
Goed, die hond naast mijn benen dus. Na het "op de plaats rust"-teken keek het dier naar zijn baas (his master), naar mij en legde toen heel zachtjes zijn kop op mijn schoot.

Mensentaal - hondentaal

Ik smolt. Die ogen, die vacht, de rust van het beestje! Toen de trainer vroeg of ik hem wilde aaien, ging me dat nog even te ver, maar de eerste stap was gezet: ik zou me niet meer laten leiden door angst. We hebben allemaal hard gewerkt die paar dagen en ik heb er prettige contacten, leerzame herinneringen en zere lachspieren aan over gehouden. En stiekem ben ik trots op mezelf. En dankbaar voor de trainer met mensenkennis. En voor de hond. Die Mechelse herder met de lieve ogen.

From Russia with love - of hoe je aan een vrouw komt

Een tijdje geleden was er een programma op de vaderlandse televisie met de welluidende titel "From Russia with love". Nederlandse mannen gaan op zoek naar een vriendin in het Oostblok (ik zag de aflevering met Rusland en Oekraïne) en de nodige cliché's komen aan de orde: daar zijn nog echte vrouwen, daar weten vrouwen nog van schoonmaken en ze willen vast wel veel seks (ik verzin het niet!).
Over Nederland kom je - dankzij de interviews met de mannelijke kandidaten - ook interessante dingen te weten: kennelijk is het hier ieder weekend feest en kennelijk is seks bij ons werkelijk het belangrijkste tijdverdrijf dat er is.

Efteling

Nadat ik uitgelachen was, dacht ik terug aan mijn tijd als vertaler-tolk Nederlands, Frans en Russisch. In die 12 jaar dat ik als zelfstandige werkte, heb ik uiteenlopende opdrachten gehad: van het vertalen van gebruiksaanwijzingen (lekker technisch!), via het vertalen van diploma's, geboorte-aktes en presentaties tot een tolksessie in de Efteling ter gelegenheid van de opening van de attraktie PandaDroom. Stuk voor stuk interessante opdrachten met elk hun eigen charme en uitdagingen.
Op een dag werd ik gebeld door een meneer, die wat brieven van het Russisch naar het Nederlands en vice versa vertaald wilde hebben. We spraken af om de opdracht door te nemen.

Liefdesbrieven?

Het bleek te gaan om een man van middelbare leeftijd, met een enigszins gezet postuur en een wat grove manier van doen. Zijn wens: de brieven moesten zo snel mogelijk vertaald en graag ook wat gefatsoeneerd worden. Gaandeweg werd me duidelijk hoe de vork in de steel zat: deze man had niet zo lang geleden via internet contact gelegd met een Russische vrouw en wilde haar naar Nederland halen. Ongevraagd begon hij toe te lichten waarom hij dat deed en ja, ook hier kwamen de bekende cliché's voorbij: in Nederland waren geen leuke vrouwen (meer), in Rusland weten vrouwen nog wat vrouw-zijn is en weten ze hoe ze de man moeten behagen.

Thanks, but no thanks

Laat het even tot je doordringen: "Ze weten hoe ze een man moeten behagen." Ook deze uitlating verzin ik niet. We gaan even voorbij aan de schaamteloze generalisatie en bekijken de situatie die voor ons ligt: mijn appartement, mijn kantoor, een tafel, ik op mijn bureaustoel, opdrachtgever op een stoel aan tafel, hij - man, ik - vrouw. Grofweg werd me gevraagd of ik mee wilde werken aan het paaien van een soortgenote voor iemand, nou ja... smaken verschillen.

Ik heb de opdracht niet aangenomen.

Hier moest ik dus aan denken toen ik "From Russia with love" zag. Ik weet ook wel dat er vrouwen in die landen zijn, die smachten naar een man en/of toekomst hier. Het is alleen jammer dat het programma er zo'n veekeuring van maakt: als de dames maar mooi, aantrekkelijk en seksbelust zijn. Veel meer heb je toch niet nodig?

Zo, dan ga ik nu maar een Boeketreeksje lezen: daar overwint de liefde nog ;-)

Het gaat hier over de inhoud

De Fransen hebben het vaak over de inhoud. Zo, dat is een boude uitspraak. Geen zorgen, hij wordt zo onderbouwd. En verder gaat dit stukje ook nog over theater, schouwburg en bioscoop. Dan weet je dat alvast.

Taal
Ik 'doe' in talen: ik heb er een paar gestudeerd, gebruik ze regelmatig, ik geef taal- en cultuurcursussen en verkondig graag boodschappen over culturele verschillen en overeenkomsten. Inmiddels weet ik dat het leren van een taal geen sinecure is: woorden leren is tot daaraan toe, maar al die nuances....

Bonjour!

Pas geleden ging het in de les over dagdelen in het Frans, dus "jour/journée" (dag), "matin/matinée" (ochtend), "après-midi" (middag) en "soir/soirée" (avond). Ook bespraken we verschillende begroetingen: "Bonjour!" (hallo, goedendag), "Bonsoir!" (goedenavond) en "Bonne journée!" (prettige dag), "Bonne soirée!" (prettige avond). Maar wat is nou het verschil tussen de woorden mét -ée en zonder?

De woorden jour, matin, soir etc zijn concrete momenten en/of dagdelen. Het achtervoegsel -ée drukt meer de duur of de inhoud uit. Neem "soirée": hiermee drukt het Frans de duur of inhoud van de avond uit, in tegenstelling tot "soir" dat simpelweg "avond" betekent.

Koken

Kook je weleens op basis van Franstalige recepten? Dan heb je vast weleens gelezen dat er in je soepje een poignée kruiden moest: een handje. "Poing"  betekent "vuist", "poignée" doelt op de inhoud van die vuist (en het betekent "handvat", maar dat terzijde....).
Kijk ook eens naar deze woordparen:

• Bouche - bouchée (mond - hap)
• Cuiller/cuillère - cuillerée (lepel - lepel als hoeveelheid)
• Bol - bolée (kom - kom als hoeveelheid)

Zie je het patroon? Met woorden op -ée gaat het dus over de inhoud. Helaas gaat het er niet altijd even logisch aan toe: journée, matinée, soirée - maar geen après-midée of zoiets. Een weekendée is er ook niet. Waarschijnlijk duurt zo'n weekend al lang genoeg van zichzelf.

Ik ben geboren en getogen in Nederland, maar één ding wil er bij mij - na jaren Frankrijk en Frans - niet in: hoe kan het dat een matineevoorstelling in Nederland altijd in de middag plaatsvindt?

Kopje koffie?

Nog even en het is weer vakantietijd! Naar het schijnt, is Frankrijk nog steeds het favoriete vakantieland van de Nederlanders. We roemen het land met zijn prachtige rivieren, heuvels, bergen en kastelen en we raken niet uitgepraat over de eetcultuur. Maar ach, die Fransen hè....

De klik

Natuurlijk zijn er Frankrijkgangers, die van 'hun' Fransen nieuwe vrienden voor het leven maken en natuurlijk hebben vele toeristen mooie herinneringen aan de gastvrije ontvangst. Gelukkig maar! En toch blijft die gevatte opmerking rondzingen: prachtig land hoor, Frankrijk, maar jammer van de bewoners. Alsof 'de klik' er niet is. Tja, de Fransen zijn nou eenmaal een apart volkje: over het algemeen zo links als maar kan, afstandelijk tegen buitenstaanders, arrogant, ze hechten aan hun eigen taal en vinden hun cuisine de allerbeste.

Cultuur

Of ligt het toch wat genuanceerder? Ik denk het. Maar ja, ik ben misschien bevooroordeeld: ik heb namelijk aardig wat tijd tussen de Fransen gewoond, geleerd en gewerkt. Het interessante van die ervaring is, dat ik de twee landen en de twee volken -hoe gemêleerd ze ook zijn, hou me ten goede- naast elkaar kan houden en grappige/pijnlijke/mooie verschillen en overeenkomsten kan laten zien. Er zijn inmiddels al boeken vol geschreven over vakantiedrama's, taalproblemen (de Fransen en hun Engels!) en de geschiedenis van het land. Maar soms zijn er nog kleine culturele dingetjes die een ontmoeting aangenaam óf onbegrijpelijk kunnen maken. Neem nou het bestellen van een kopje koffie.

Café gourmand - Foto Verbreed Je Horizon

Koffie

"Je voudrais un café, s'il vous plait." Zo, dat is ook weer besteld: blij dat je de zin er foutloos uit hebt gekregen (mijn excuses aan de gevorderden ;-)) ga je zitten aan een tafeltje in de Bar-Tabac langs de weg in dat pittoreske dorpje. Ik ga even voorbij aan de soorten koffie, die je kunt bestellen - café express, café au lait etc.: het gaat nu om iets anders. O, daar komt de ober al met het heerlijke geurend vocht. Maar waarom is het zo duur?

Staan, zitten of 'terrassen'?

In veel Bar-Tabacs en Brasseries hanteert men meerdere prijzen. Dat is niet om nietsvermoedende toeristen af te zetten, nee, het gaat van oudsher om de arbeid die met het kopje koffie - en andere drankjes - gemoeid is. Bestel je het aan de bar: basisprijs. Wil je liever aan een tafeltje in het café gaan zitten ("en salle"), dan is je drankje alweer wat duurder en neem je plaats op het terras ("en terrasse") dan is de prijs het hoogst. De obers moeten nu eenmaal verder lopen!
Deze en andere culturele kennis scheelt scheve gezichten: bij de toerist, want die weet van hoe-wat-en-waarom en bij de horeca, want die zien dat de toerist weet van hoe-wat-en-waarom.

"Simple comme 'bonjour'!", zeggen de Fransen als ze willen aangeven, dat iets makkelijk te doen of te leren is: zo simpel als hallo [zeggen]. Doe dus niet zoals een oom van mij, die uit Nederland op bezoek was en zijn aan de bar bestelde, goedkope koffie meenam naar een mooi zitplekje ("Er is nog een tafeltje vrij, jongens!") om z'n vermoeide benen wat rust te gunnen. Je had de blik van de bareigenaar moeten zien....!

De liefde voor drie sinaasappels

Zojuist las ik in het lokale krantje, dat een muziekensemble binnenkort zou optreden en daarbij stukken van de Russische componist Prokovjev ten gehore zou brengen. In één klap was ik in gedachten weer in Moskou, ruim 15 jaar geleden...

Moskou

In het jaar 2000 ging ik in Moskou studeren. Ik woonde in bij een gezin bestaande uit een vader, moeder en twee dochters, die me allemaal even gastvrij verwelkomden. In die periode kreeg ik bezoek uit Nederland, zo ook van mijn ouders. Ik wilde ze, cultuurliefhebbers als ze zijn, verrassen met een theatervoorstelling. En niet zo maar een voorstelling, nee: een balletuitvoering in het bekende en legendarische Bolsjoi Theater*!

Ballet

Over het algemeen is cultuur - in de ruimste zin van het woord: schouwburg, museum, boek - in Rusland financieel toegankelijker dan in Nederland. Goed, ik ging dus naar het theater om kaartjes te kopen. Het duurde even voor ik doorhad waar ik moest zijn: niet binnen, maar buiten bij dat ene hokje met die lange rij ervoor. Had ik al verteld, dat het winter was?
Balletvoorstellingen bleken al maanden van tevoren uitverkocht. Hm, wat nu? De loketbediende wees me kordaat op de programma's, die her en der op dat hokje geplakt waren. "Volgende!".

Appelsienen

Na wat wikken en wegen, vooral datumtechnisch - mijn ouders bleven maar een week -  koos ik voor een stuk van Prokovjev**. Hier kennen we hem vooral van zijn werk "Peter en de Wolf". Het stuk dat in Moskou opgevoerd werd, was de satirische opera getiteld "Lyubov k tryom appelsinam", of wel "Liefde voor drie sinaasappels". Ja, 'appelsien' is Russisch voor 'sinaasappel'. Toen had ik overigens nog geen idee wat voor stuk het was, maar ik dacht: wauw, we gaan naar het Bolsjoi!

Het Bolshoi Theater

Zoals verwacht, waren mijn ouders zeer gecharmeerd van het geplande avondje uit. Het was een gezellige en geslaagde avond. Zij hebben er geen woord van verstaan en ik slechts hier en daar wat zinnen (m'n talenkennis is sindsdien behoorlijk verbeterd (!)), maar dat kon de pret niet drukken!
De sfeer alleen al: de krullerige entree, de spiegels overal, de garderobe-dames, de machtige deuren en het fluweel van de stoelen... wat een belevenis. Maar het mooiste was nog wel het doek boven het toneel: prachtig rood, met op de ene helft het symbool van de Russische Federatie en op de andere helft hamer en sikkel...

***

* De uitspraak van Bolsjoi is 'balsjoj', met de klemtoon op -oj. Dus niet 'boolsjooi', of zoiets :-)

** Meer info over het oeuvre van Prokovjev vind je hier

Wat een foto op Facebook teweeg kan brengen...

Pas geleden plaatste ik een foto op de Facebook-pagina van Verbreed Je Horizon (VJH). Op zich niets bijzonders, zou je zeggen, ware het niet dat deze foto meer aandacht genereerde dan andere (ik parafraseer Facebook even, dat overigens meteen met advertentievoorstellen kwam...). Later sprak ik 'volgers' in levende lijve en die begonnen er ook al over. Van waar die nieuwsgierigheid?

Een bed

Om te beginnen, zal ik de foto omschrijven. Geen geduld? Scroll dan naar beneden. Goed. Wat zien we? Een opgemaakt bed, in een kleine ruimte met een raam. Dat is het.

Trein

Het bijschrift op Facebook zal ook wel van invloed zijn geweest op de populariteit onder de volgers van VJH. Ik had er bij vermeld, dat het de plek was waar ik zo'n vier (4!) dagen bivakkeerde tijdens mijn Transmongolië-reis en dat alles wat ik toen nodig had, te zien was: leesvoer, dagboek, slaapplek, uitzicht en all-round kom voor pap (ontbijt) en noedels/rijst (lunch/diner). In die kom passen trouwens ook stukken gekookte kip, gedroogde worst en andere etenwaren die reizigers onderling delen.

Snurken

In de treincoupé passen vier mensen en zoals je ziet, verbleef ik rechtsonderin. In een eerdere post heb ik verteld, hoe mijn Russische gastmoeder een oppasser voor mij geregeld had. Nou, deze Pavel had de plek tegenover mij en dat bleef zo gedurende dat hele traject richting Siberië. De twee overgebleven plaatsen werden onderweg ingenomen door een vrouw en een man en later door twee mannen, die voor hun werk onderweg waren. Ja, toen was ik dus de enige vrouw in de coupé. Ik kan je vertellen, dat ik die nacht niet echt lekker heb geslapen. De heren snurkten namelijk nogal (!).

Bang

Ik snap wel, waar de interesse vandaan komt: het gaat heus niet om dat bed en die kom - zo'n mooie foto is het nou ook weer niet. Nee, het gaat om het idee, misschien zelfs wel de droom die de foto vertegenwoordigt. Transsiberië of Transmongelië spreekt tot de verbeelding, toch? Ik heb het geluk, dat ik die jeugddroom - want dat was het - waar heb kunnen maken.
Soms krijg ik de vraag, of ik niet bang was tijdens de reis. Die vraag wordt meestal gesteld in het licht van de hedendaagse ongeregeldheden in de wereld. Ik kan volmondig zeggen, dat ik niet bang was. Natuurlijk lette ik op mijn spullen, had ik mijn documenten áltijd bij me (belangrijker dan de inhoud van mijn rugzak) en bleef ik alert. Verder heb ik alle indrukken en ervaringen over me heen laten komen: het slapen in de trein, de gastvrijheid, de gore wc's, het eten, verdwaald raken of toch niet, een roedel wilde honden (!) en een herkauwende yak op aanraakafstand in Mongolië, fietsen in Peking... Ach, ik kan wel even doorgaan.

Daarom is de foto zo geslaagd: de belofte van al die belevenissen zit erin.

Wat een onzin!

Een Franstalige kennis van me - we noemen hem even Philippe, want zo heet-ie ook - vroeg me eens wat ik nou het mooiste woord of begrip van de Franse taal vond. Stond ik daar met m'n mond vol tanden...
Welk woord zou ik noemen? Iets uit de politiek! Of nee, wacht, iets poëtisch! Of toch een klinkend woord dat mijn liefde voor taal uitdrukt?
Philippe, gretige prater die hij is, onderbrak mijn gedachtengang (in het Engels hebben ze het in dit verband over een gedachtentrein - mooi hè?) en zei:

"Mijn favoriete Franse begrip is 'n'importe quoi'!".

Philippe wachtte mijn waarom-vraag niet af en vervolgde:
"Ja, dat begrip is heel veelzijdig: het betekent, nou ja... 'n'importe quoi' ['onzin' of 'wat dan ook/van alles' in het Nederlands], maar afhankelijk van de intonatie en klemtoon kun je er ook je verbazing of juist bewondering mee uitdrukken. Prachtig, vind ik dat!!"
En er volgden nog meer loftuitingen over het genoemde begrip.

Bij het zoeken naar een extra uitleg om bij dit stukje te vermelden, stuitte ik op een Engelstalige site met vertalingen van Franse uitdrukkingen. En wat stond daar als voorbeeldzin?
"N'écoute pas Philippe - il dit n'importe quoi."




PS Mocht je je ook willen verdiepen in 'N'importe quoi', luister dan eens naar het gelijknamige nummer van de Franse zanger Florent Pagny. Niet zo onzinnig, hè?
Zie: https://www.youtube.com/watch?v=mjSWWhr0KtE

PPS De aangehaalde zin betekent: "Luister niet naar Philippe. Hij kraamt onzin uit."

De gunfactor

"Zo'n ziekbed gun je niemand." "Die reis was een fiasco; dat gun je je ergste vijand niet!"

Dat gun je niemand

Deze opmerkingen - en hun varianten - zijn regelmatig te horen en te lezen, als iemand iets ergs/vervelends/verbluffends heeft meegemaakt. Zó erg/vervelend/verbluffend, dat de verteller alleen maar kan concluderen dat zijn lijdensweg niet te dragen zou zijn door iemand anders: dat gun je een ander namelijk niet.

Mooi woord, gunnen. Het betekent dat je graag wil, dat iemand iets krijgt of heeft. Ook kan jou iets toegewezen of toegestaan worden met gunnen: ze gunde me de tijd om het probleem op te lossen. (met dank aan Van Dale Woordenboeken)

Gunfactor

Maar gun je iemand een enge ziekte? Over het algemeen gun je iets positiefs, of ontbreekt het juist aan iets positiefs als iets je niet gegund wordt. We gunnen onze vermoeide vriendin die vakantie. Op de weg wordt je soms weinig ruimte gegund om te manoeuvreren. In de marketing/verkoop spreekt men van de 'gunfactor' (niet te verwarren met het Engelstalige 'gun', want dat is van een heel ander kaliber): een klant moet zo ver gebracht worden, dat ie jou je verkoop gunt. En dat levert weer wat op.

Terug naar het begin van dit stukje: een ziekte gunnen, doe je dus niet. Ziekte is over het algemeen slecht, maar gunnen heeft een positieve basis. Dat bijt elkaar. Duidelijker zou kunnen zijn: "Zo'n ziekbed wens je niemand toe." Dat kan ook bij de tweede zin: "Die reis was een fiasco; dat wens je je ergste vijand niet toe!" Je vijand geef/gun je toch niet graag iets? Het is namelijk je víjand!

Kanker

Alles fijn, gezellig en wel met dat gunnen, maar wat zeg je in dit verband als je iemand werkelijk niet kunt luchten of zien (die vijand, bijvoorbeeld)? Juist dan gun je hem/haar niets. Of heel weinig. Op dat vlak kan de Nederlandse taal ineens (nog) kleurrijk(er) worden: bijna het hele handboek geneeskunde wordt aangehaald om iemand duidelijk te maken, dat ie niet deugt. Inmiddels weten we wel dat het niet gepast is om iemand kanker of een andere ziekte toe te wensen: iemand kanker gunnen, doe je niet. Je gunt iemand herstel.

Toch je buurman met enge hond of overhangende boom eens flink de mantel uitvegen? Wens hem eens het allerbeste toe. Geheid dat ie van z'n à propos is. En zo gun jij jezelf ook een positief momentje!

Star Trek: Deep Space Nine - culturele obstakels op TV

Okee, komt ie. Ik volg de serie "Star Trek: Deep Space Nine". Voor de duidelijkheid: ik hou helemaal niet van science-fiction, aliens en wat ermee samenhangt, maar DS 9 (voor de intimi) heeft wel wat.
E., mijn man, wilde de serie uit de jaren '90 opnieuw kijken en het liefst met mij. Ik ben er niet trots op, maar ik heb me laten omkopen. Met een massage. Tja, zo gaat dat in relaties.

Trekkie

De eerste aflevering heb ik werkelijk uitgezéten. Kom op: een zoveelste telg van Star Trek, een enorm ruimtestation, uiteenlopende eh... levensvormen aan boord, stijf acteerwerk en een hoog 'eind goed, al goed'-gehalte... Mja, je zou om minder wegzappen. Onbegrijpelijk dat er hele volksstammen (goed, vooral van het mannelijke soort) weglopen met die serie. Pff, en dan dat rondgestrooi met technische termen als er wat gesleuteld moet worden aan computers, metertjes, afweerschermen of iets anders dat stuk is...

Tablets, USB-stick

De techniek speelt sowieso een belangrijke rol in de serie: onze helden moeten namelijk een heel ruimtestation werkend en duizenden bewoners levend zien te houden. Het schijnt, dat er aardig wat apparaten in ons 'echte' leven gebaseerd zijn op wat er in deze serie(s) te zien was: zo gebruiken de personages op DS 9 een soort tablets (veiligheidsrapportages!) en memorysticks (Klingon opera's!) en dat ruimschoots voordat die dingen bij ons, gewone stervelingen, mainstream werden. Wel grappig, dat ze in de serie voor elk onderwerp apart een tablet of stick hebben; dat er meer data op één zo'n ding past, hadden ze nog niet bedacht.

Rules of acquisition

Nou weet je een paar van mijn bedenkingen bij de serie. Waarom kijk ik dan? Star Trek: Deep Space Nine heeft heus interessante kanten. Het feit, dat er verschillende levensvormen op een kluitje wonen, wordt goed gebracht: zo zijn daar de Ferengi's met de onwrikbare handelsrichtlijnen en hun neus (oren!) voor profit, de Klingons met hun strijdbaarheid, de Bajorans en hun geschiedenis met de Cardassians... afijn. Zeker in het begin van de serie wordt er in elke aflevering wel een culturele crisis beslecht. Commander/Captain Sisko neemt hier, met zijn levenservaring en wijsheid, vaak het voortouw.

Cult(uur)

Star Trek: Deep Space Nine is zeven seizoenen op TV geweest en is met recht een 'cult-serie' te noemen. Gaandeweg de seizoenen worden de rode draden langer, de conflicten complexer en de afleveringen boeiender. In de -voor mij- recentste aflevering moest er bijvoorbeeld een gemengde bruiloft plaatsvinden met alle culturele obstakels van dien: welke tradities volgen ze en hoe ver gaan ze erin? De spanning liep hoog op, ook omdat een (schoon)ouder zich in het strijdgewoel wierp (pun intended: het waren namelijk Klingons en die mengen zich héél graag in strijdgewoel).
Verschillen tussen mannen en vrouwen, vrouwen op hoge posities, discriminatie tussen rassen, communicatieproblemen... alles passeert de revue. Je zou het eigenlijk zo kunnen copy-pasten naar het echte leven.

Natuurlijk is het 'slechts' een TV-serie, laten we dat niet vergeten. Maar wel eentje, waar we misschien wat uit kunnen halen op intercultureel gebied: ondanks pogingen daartoe worden normen en waarden uiteindelijk niemands strot in geduwd, maar de bewoners van het DS 9-universum dienen wel rekening te houden met elkaars afkomst. Volgens mij kom je daar een heel eind mee... en niet alleen op DS 9.






 

A la carte eten in Peking

Al eerder heb ik geschreven over mijn reis met de Transsiberië-express, maar daar valt zo veel over te vertellen dat ik er nog een blog aan wijd. Waar ik het een tijdje terug had over militair machtsvertoon bij de grens, wil ik je nu meenemen naar het eindpunt van mijn reis: Beijing (of: Peking).

Transsiberië

Ongeveer een maand tevoren was ik vol verwachting en met een rugzak van 16 kilo (!) in Moskou in de trein gestapt. Daar werd ik uitgezwaaid door mijn Russische gastgezin, dat ik sinds m'n studie in Rusland (zo'n 8 jaar eerder) kende en bij wie ik mijn reis was begonnen. Over de Russische gastvrijheid valt een boek te schrijven, waarschijnlijk kom ik er ook nog eens op terug.
Hoe dan ook, daar in de trein drukte mijn 'gastmoeder' een mannelijke, wat oudere medereiziger op het hart goed op haar 'dochtertje' (Russen zijn gek op verkleinwoorden) te letten. De arme man kon bij zo veel aandringen alleen maar plechtig beloven dat ie dat zou doen.
En daar zat ik dan, in de trein op weg naar Siberië.

Berken

Ondertussen gleed de trein onverstoorbaar langs uiteenlopende landschappen: propvolle steden, kale grasvlaktes, complete bossen, totale leegtes en berken, veel berken. Als reiziger maak je ook nog eens tijdsprongen, want het traject strekt zich over zo'n negen tijdzones uit. Ik heb op de raarste tijden aan een ontbijt gezeten. Of was het avondeten?
Niet alleen uitzichten en tijd vlogen voorbij, ook het weer deed een duit in het zakje. Zo was het bij het beginpunt Moskou zo'n 13-15 graden, grijzig en droog, in Siberië zonnig en een comfortabele 20 graden (inderdaad, Siberië is niet permanent in winter gedompeld) en in Mongolië werd het overdag ongeveer 15 graden en 's nachts maximaal een graad of vijf. Aardig om te weten, is dat ik daar in een zogenaamde ger-tent of yurt logeerde...Laten we zeggen, dat het traditionele openhaardje geen overbodige luxe is.

Hittegolf

Na Mongolië volgde China. In de trein kregen wij, reizigers, alleen maar een lakentje toebedeeld om onder te slapen, terwijl er bij de voorgaande trajecten altijd een deken bij zat. En zo warm was het nu toch echt niet!
Later bleek dat de stewards en stewardessen van de trein het bij het rechte eind hadden... Van een schamele 9-10 graden klom de temperatuur tijdens de nachtelijke rit namelijk richting de 30 graden. En op het station van Beijing bleek de hittegolf compleet: zo'n 35 graden. In de schaduw.

Food!

Later die dag ging ik op zoek naar een restaurantje. In een van de vele hutongs vond ik een mooi plekje en vroeg met handen en voeten (sorry, ik beheers geen Chinees) om een menu. Het was me eerder opgevallen dat er bij veel restaurants plaatjes hingen van de gerechten, dus ik hoopte hetzelfde systeem op het menu terug te zien. Helaas...
Met diezelfde handen en voeten probeerde ik een anderstalig menu te regelen. De ober leek me te begrijpen, hij knikte nog eens beleefd en kwam kort daarna terug met een andere map. En nou komt het: dat menu was in het Russisch! Ha, was ik even blij dat ik die taal beheers. Ik bestelde een overheerlijke roerbak van spinazie en ei. En na de maaltijd af te hebben gesloten met een aromatische Chinese thee zocht ik moe en voldaan mijn hotel weer op.

Pas later besefte ik, dat ik me zojuist in China had gered met Rússisch. Huh?

Carte Postale

Vandaag ga ik het hebben over post; ansichtkaarten om precies te zijn. Voor de jongere lezers onder jullie: een ansichtkaart is een stukje karton van - meestal - A6-formaat, dat je als vakantieganger met zonnige groeten vanaf je vakantie-adres verstuurt naar de achterblijvers. Google of wiki het maar eens!

Over een vakantie mailen of app'en kan toch ook, zeg je? Goed, deze blog is misschien niet voor jou...

Verrassing!

Terug naar mijn post. Afgelopen week zat er een kleurrijke kaart in de brievenbus, vol met Franse taferelen uit de Bourgogne. Ach, om weg te dromen, zo mooi. Wie was er zo attent om een kaartje te sturen? De verrassing was compleet, toen het om een cursist bleek te gaan. De man had Franse lessen bij Verbreed Je Horizon gevolgd en was er toen erg enthousiast over. Het was al prettig om positief commentaar te krijgen, maar een kaart slaat wat mij betreft alles! Het was de opsteker van de dag. Wat zeg ik? Van de wéék!

Daar heb ik wat aan

Vorig jaar gaf ik een kennismakingscursus Russisch: tien lessen vol cultuur, alfabet, basisconversatie, muziek en nieuws. Een van de cursisten had een reis geboekt naar Moskou en Sint Petersburg en wilde de beginselen van het Russisch leren; de cursus kwam haar dus goed uit.
Een paar weken later lag er op de mat een kaart met een foto van de Verlosserskathedraal in Sint Petersburg (Google of wiki hem maar even, ik wacht wel...Mooi hè?). Zo leuk! De boodschap van de cursiste was dat ze toch al aardig de straatnamen en teksten op de gevels kon lezen en dat dat best handig bleek te zijn.

Mijn conclusie: een taal- en cultuurcursus is leuk en handig (!). Maar vooral: tevreden cursisten? Mooi. Post ontvangen van tevreden cursisten? Nog mooier!

PS de Franse zanger Francis Cabrel heeft trouwens een prachtig nummer gemaakt over een "Carte Postale" (= ansichtkaart).

PPS ook zonder vakantiekaart ben je van harte welkom bij de taal- en cultuurcursusen van Verbreed Je Horizon.

Wie studeert er nou Russisch? Nou, ik!

Regelmatig krijg ik de vraag waarom ik Russisch ben gaan studeren. Of eigenlijk een korte versie van die vraag: "Waarom Russisch?!" Met uitroepteken, alsof het iets heel raars is.

Russische roots?

Ik zou willen dat ik een boeiend of aandoenlijk antwoord had op die vraag. Iets als: ik heb Russische roots. Heb ik niet, maar aan mijn studie in Rusland heb ik dan weer wel een extended family overgehouden, waar ik/mijn man/onze families/vrienden welkom zijn (zo werkt Russische gastvrijheid namelijk!). Een ander antwoord zou kunnen zijn: ik had al járen interesse in dat land en de taal. Ook niet waar. Ik had Gorbatsjov een aantal keer op tv gezien en ik weet nog, dat ik me afvroeg waar een zin begon of eindigde. Geen touw aan vast te knopen.

Chinees

Goed, waarom dan Russisch? Tegen het einde van mijn gymnasiumopleiding werd het, zoals voor veel leerlingen, tijd om open dagen te bezoeken. Ik ging naar een open dag van de Opleiding Tolk-Vertaler met het idee Chinees te gaan studeren. Waarom Chinees? Tja, dat is weer een ander verhaal. Het stond in ieder geval vast, dat ik een taal wilde leren die ver van mijn bed lag. Bij de kennismaking bleek echter, dat die studie anders ingericht was dan ik voor ogen had; dus ik keek nog maar eens op het rooster met proeflessen. Naast het lokaal van Chinees zat het lokaal van Russisch. En die taal lag ook zeker ver van mijn bed! Toen mijn moeder (mijn ouders waren mee naar de open dag; het was in Maastricht - mooie gelegenheid om rond te kijken.) vertelde, dat ze een blauwe maandag Russische les had gehad, besloot ik het maar eens te proberen.

Ik ben nooit meer weggegaan.

Toen gebeurde het

Tijdens de proefles werd ik meteen gegrepen door het aparte alfabet, de lekker complexe grammatica (later heb ik die grammatica weleens vervloekt, maar dat terzijde), de cultuur en de mensen. Naast mij zat toevallig een jongen, die wél al járen geïnteresseerd was in Rusland en alles wat ermee samenhangt. Hij had de prachtigste verhalen over het land, (klassieke) muziek en de cuisine. We zijn later bevriend geraakt, hebben tegelijkertijd in Rusland gestudeerd en ik was erbij toen hij dolgelukkig met z'n Russische vriendin trouwde.

Tegenwoordig geef ik taal- en cultuurcursussen, o.a. over Rusland. Als ik de vraag over mijn studiekeuze heb beantwoord en mijn werkzaamheden heb toegelicht, volgt meestal de vraag/opmerking: "Waarom zou ik dan een cursus Russisch doen? Ik ga er niet heen, ik ken geen Russen, dus ja...".

En nou jij!

Dus ja. Waarom doe je een cursus yoga? Of bridge? Kunstgeschiedenis, bloemschikken of tennis? Voor de lol, de uitdaging, om mensen te ontmoeten natuurlijk. Maar vast ook om eens wat verder te kijken dan je eigen wereld.

En laat dat nou net mijn (bedrijfs)motto zijn... Kom, verbreed je horizon!

Waar kan ik doortrekken?

Vandaag schrijf ik over wc's. Ja, dat kan maar beter van meet af aan duidelijk zijn, zodat jij - beste lezer - gewaarschuwd bent. Maak je geen zorgen, ik ga het niet uitgebreid over flatulentie, darmwerking of andere plastische uitingen hebben. Nee, ik gun je vandaag een inkijkje in de internationale kleinste kamertjes. Hoewel, kamertjes...

Gymnastiek

Wie kent ze niet? Die hurktoiletten in Frankrijk, altijd goed voor een paar gymnastische capriolen langs de Autoroute du Soleil. Voor veel mensen een nachtmerrie. Met een beetje geluk kom je opgelucht én droog uit het hokje. En heb je na al die jaren vakantieverkeer in La Douce France eindelijk door dat je, in ieder geval als vrouw, voor het beste resultaat gewoon met je derrière boven de afvoer moet hangen, gaan die Fransen na jaren tegenstribbelen ineens mee met de modernisering en staan er zo maar 'gewone' wc's (lees: zitwc's). Moet niet gekker worden.

Sproeien maar!

Frankrijk is trouwens niet het enige land met hurkwc's. Zo was ik eens op vakantie in Tunesië en, jawel: hurktoiletten. Mét sproeisysteempje ernaast voor na de grote boodschap. Ik kwam deze constructies onder andere tegen in Kairouan (bij de Grote Moskee), maar in meer toeristische oorden zijn ook 'gewone' wc's te vinden.

Er valt ook een hoop (pardon the pun) te zeggen over de entourage. Bij de Romeinen was het toiletbezoek een sociale aangelegenheid, maar bij ons Westerlingen is die dagelijkse gang van zaken weggemoffeld achter gesloten deuren. Soms zitten achter die deuren ware paleisjes, dat dan weer wel.

Saloon

Waar dat meestal niet het geval is, is Rusland. Althans, bij de openbare wc's op de treinstations. Men is daar voorbereid op grote aantallen reizigers, dus de toiletgebouwen zijn vaak behoorlijk omvangrijk. De associatie met veedoorvoer is gauw gemaakt, maar dat terzijde. Hoe dan ook, ik moest eens van de faciliteiten gebruik maken en wat bleek: de hokjes werden afgesloten met een soort saloondeuren. Ja, van die halve klappertjes, zonder slot. Heb je al een beeld?

En het kan nog bonter. In een Russisch gehucht kwam ik eens terecht in een soort betonnen schuurtje, mannen rechtsaf, vrouwen links, geen hokjes, geen doorspoelmechaniek, slechts een vloer. Maar ja, als je moet, dan moet je....

Hee, buuf!

Denk je al behoorlijk wat gezien te hebben op wc-vlak, kom je in Beijing iets anders tegen. Die dag had ik een fiets gehuurd om kriskras door hutongs (verzameling nauwe straatjes met kleine, lage woningen) te fietsen, toen ik merkte dat de grote hoeveelheid thee die ik bij het ontbijt had gedronken, zich meldde. Geen horeca in de buurt, dus ik ging op zoek naar een openbaar toilet. Er was een dame die de bezoeker de weg wijst. En nou komt het. Ze wees naar een punt verder in een toiletruimte, waarin een paar muurtjes haaks op het toegangspad te zien waren; toilethokjes, dacht ik. Goed, op naar het achterste hokje dan maar. Blijken al die hokjes open te zijn! Juist ja, geen deuren. En in elk hokje zat een vrouw op haar gemak haar ding te doen, al keuvelend met de buren. De ambiance had dan ook wat weg van een kippenhok. Jammer dat ik geen Chinees versta, anders was ik vast op de hoogte geraakt van de plaatselijke nieuwtjes.
Later leerde ik, dat de huisjes haast nooit een eigen toilet hebben en dat iedereen gebruik maakt van deze ruimtes.
Raar? Mja, voor een Westerling met zijn toiletpaleisje zeker wel. Dus even slikken en doorlopen, vooral niet tussen de muurtjes kijken.
Aha, daar is mijn hokje. Hee, krijg nou wat, een hurktoilet!

"Red Rusland, maak kindertjes!"

Afgelopen zaterdag was het Dag van de Overwinning in Rusland: de dag waarop de Russen het einde van de Tweede Wereldoorlog vieren. De beelden van de parades, de enorme vlaggen en de massa's mensen deden me denken aan die keer, dat ik getuige was van deze feestdag.

Voor mijn studie was ik in 2000 een halfjaar in Rusland, Moskou om precies te zijn. Ik studeerde er aan de Linguïstische Staatsuniversiteit (MGLU) en verbleef in een gastgezin.
Op 9 mei, de Dag van de Overwinning dus (nee, geen bevrijding: overwinning) was het stralend weer. In het centrum overal mensen, muziek, vlaggen, lawaai.... En: geen verkeer. Een andere wereld in een anders zo drukke stad!

Er lopen ook altijd veteranen (hoe lang nog, trouwens?) tussen de feestende mensen; mannen én vrouwen, die een hoop te vertellen hebben. Om de haverklap worden ze door omstanders bedankt voor hun heldendaden of krijgen ze bloemen in hun handen gedrukt.
Tijdens m'n wandeling belandde ik op een plaatsje achter het Rode Plein, waar een veteraan luid stond te declameren. Er kwamen steeds meer mensen om hem heen staan en ik besloot even te luisteren. Hij bleek een duidelijke visie te hebben over de toekomst van Rusland: de Russen moesten trots blijven op hun geschiedenis, goed voor hun ouderen zorgen en de jongeren moesten vooral maar veel kindertjes krijgen want dat maakt een volk sterk. Ik weet niet of 'sterk volk' het resultaat is van veel kinderen hebben, maar druk wordt het zeker en dan kun je hoe dan ook niet om ze heen.

Het werd me gaandeweg duidelijk, dat de beste man behalve medailles ook een stuk in zijn kraag had en wel erg op dreef was. Dat bleek helemaal, toen hij mij in het vizier kreeg en rechtstreeks tegen mij begon over het belang om als jonge vrouw kinderen te krijgen en ze goed op te voeden (het zweet brak me uit; om meerdere redenen, maar dat terzijde). Hij pakte zelfs mijn hand en legde die zo maar in die van een jonge vent, die in de buurt stond. Triomfantelijk: "Kijk, zo simpel is het, als jonge mensen elkaar maar vinden!" Mijn tegenwerping, dat ik niet van Russische afkomst was en dus geen Russische kindjes op de wereld zou zetten, wimpelde hij af want ja: ik sprak toch Russisch, dan heb ik duidelijk gevoel voor het land en met een Russische man kom je een heel eind.

Of die jongen en ik ons ongemakkelijk voelden, vraag je? Nou, dat is bepaald een understatement. We schoten in de lach en speelden maar een beetje mee. De jongen verontschuldigde zich, min of meer plaatsvervangend. Hij stelde zich netjes voor en liet toen ook maar mijn hand los. De veteraan zelf was inmiddels al bezig met een ander verhaal.

Het heeft me trouwens wel een leuke dag opgeleverd: die jongen bleek met allemaal vrienden en vriendinnen op pad te zijn en ik werd zo meegetroond naar het Rode Plein, waar we met z'n allen feest hebben gevierd. Heeft die veteraan toch voor verbroedering gezorgd.

"Rare jongens, die Romeinen!"

Ken je dat? Dat je zelf vindt dat iets heel voor de hand liggend is, maar dat dat onderwerp voor iemand anders helemaal niet zo simpel is?

Het is mijn werk om, naast taal- en cultuurcursussen, advies te geven over culturele verschillen. Zo leg ik weleens uit, dat er in Rusland anders zaken wordt gedaan dan "bij ons" in Nederland. Dat niet 'zij' per se vreemd zijn, maar dat 'wij' ook zo onze trekjes hebben die apart, vreemd of zelfs ongepast kunnen overkomen. En vakantiegangers, die naar Frankrijk gaan, help ik bijvoorbeeld inzien hoe ze het beste kunnen reageren in geval van onenigheid (bij reserveringen, bij politiezaken, schade etc).
 
Ik ben me ervan bewust dat die werkzaamheden onder de 'softe' sector vallen en dat niet altijd direct meetbaar is, wat het (nuttige) effect ervan is. En we - met name bedrijven- houden nou eenmaal van meetbaar resultaat. Sterker nog, 'wij Nederlanders' zijn over het algemeen direct, to the point en denken al dan niet bewust, dat het daarginds allemaal wel goed zal komen of dat onze werkwijze wel zal zegevieren.

Herkenbaar? Ik heb niets tegen die manier van denken; die "we kunnen het en we weten het"-houding heeft ons ver en veel gebracht, toch? Maar, paradoxaal genoeg, juist in tijden van globalisering werpt het soms meer vruchten af als je je net eens wat meer verdiept in de cultuur van een ander.

Morgen is het 1 mei. In een aantal landen is dat een nationale feestdag. Wil je op die dag winkelen? Succes met het vinden van een zaak, die open is. Wil je als ondernemer afspraken maken? Tja, dan krijg je meestal het antwoordapparaat.

Voor mij is dit dus zo'n voor de hand liggend onderwerp: let op nationale vrije dagen! Ik heb namelijk in verschillende landen gewoond en daar meegemaakt hoe zulke dagen het dagelijks leven stil kunnen leggen. Het is dan ook een onderwerp, dat ik regelmatig aanhaal.
Leren 'we' ervan? Welnee! Een opdrachtgever ging gewoon willens en wetens zonder afspraak op 1 november (Allerheiligen) naar Frankrijk. En een kennis kwam na een vakantie flabbergasted thuis met de opmerking: "Je kunt op zo'n dag écht he-le-maal niets krijgen!!"

Fijn om te weten, dat mijn werk en dat van mijn collega's nog steeds niet overbodig is.

"When in Rome, do as the Romans do."

PS natuurlijk zijn er uitzonderingen: soms is de supermarkt om de hoek ineens open of zijn internationaal georiënteerde bedrijven bijvoorbeeld vaker bereikbaar. Maar toch, een gewaarschuwd mens....

Ontdezing van de taal

Zulke zinnen: "Het gebouw is duidelijk te zien op de foto. Deze vindt u in de bijlage.". Of: "Vul de bon in en lever deze in bij de balie!". Brrr. Ronduit: brrr.

Sinds wanneer zeggen we geen "hem" of " haar" meer bij het vervangen van een zelfstandig naamwoord? Waarom worden sommigen zaken zo omzichtig geformuleerd? De tweede voorbeeldzin kan ook zo: "Vul de bon in en lever hem/'m in bij de balie!" En van de twee zinnen in het eerste voorbeeld kun je makkelijk één zin maken: "Op de foto, die in de bijlage zit, is het gebouw duidelijk te zien."
Dat loopt toch net wat lekkerder.

Ik denk: misplaatste dikdoenerij. 'Deze' klinkt wel heel gedistingeerd, tenslotte. En als een paar (reclame)schrijvers het doen, dan volgt de rest vanzelf.

Wanneer gebruik je nou wel 'deze'? Bijvoorbeeld als aanwijzend voornaamwoord (denk ook aan 'dat meisje', 'die woning'):

- "Ik neem deze!" (zuurstok, auto, bus, jurk, broek, boeken...)
- "Deze man zegt al 30 marathons te hebben gelopen."
- "Deze schoenen zitten lekker, die daar doen echt pijn aan mijn voeten!"
- "Op deze website vindt u...."

Deze (!) varianten zijn minder mooi:

- "Pangasius met gebakken aardappeltjes. Deze komen bij een lokale boer vandaan." (en dan vraag ik me ook af: heeft die boer die aardappeltjes al gebakken, dan?! Maar dat terzijde.)
- "De opening van de school werd verricht door de rector. Deze knipte om 10:00 vanmorgen het lint door."

 Ik pleit voor het ontdezen van onze taal. Wie doet mee?

À la, a la... tralala

Laatst had mijn wederhelft gekookt: een geïmproviseerde nasi met veel groenten, met stukjes roerei, wat ketjap - en dat alles roergebakken. Hij was heerlijk, die nasi à la manlief.

Mooi. Fijn. Zou je zeggen. Nee, waar gingen we het over hebben? Over de uitdrukking "à la", die toch eigenlijk best apart is. We begrijpen hem allemaal: de constructie staat regelmatig op menukaarten of we gebruiken de woorden zelf ("Jongens, we eten vanavond spaghetti à la mama!"); kortom, op de wijze van iemand, liefst met toenaam.
Mijn talenhartje heeft er echter moeite mee: de spelling wisselt nog weleens (a la, à la, ala...) en als de term uit het Frans zou komen - de woorden klinken Frans, toch? - dan klopt het gebruik in het Nederlands lang niet altijd.

Neem nou de zinsnede van hierboven: "...die nasi à la manlief". Het Franse (lid)woord 'la' is vrouwelijk; kijk bijvoorbeeld naar 'la maison' (het huis) en 'la fille' (het meisje). De constructie met het vrouwelijke "à la" en mijn, nou ja... bepaald mannelijke wederhelft E. is grammaticaal incorrect.
[Volg een van mijn lessen om te weten, hoe je à + lidwoorden dan wel correct gebruikt (!) Verbreed je Horizon]

Op een dag kort na ons nasi-diner sprak E. met een collega over zijn culinaire escapades. Ook de gewraakte uitdrukking kwam ter sprake. Die collega dacht dat de uitdrukking uit het Italiaans kwam. Interessant. Op de menukaart bij de Italiaan komen we ze inderdaad vaak tegen: de pasta al pesto, de pizza alla Mozzarella etc.

Maar dan is het spellingsvraagstuk nog niet opgelost: in het Nederlands schrijven we tenslotte "à la" - met of zonder accent grave. Ach, de verbastering van leenwoorden, zullen we maar zeggen.

In Frankrijk gebruiken ze de uitdrukking trouwens zelden op de hierboven omschreven manier. Daar staat bijvoorbeeld wel op het menu: "Poulet à la normande". Op Normandische wijze, dus. En ja, 'normande' is vrouwelijk.
Wij Nederlanders willen, denk ik, gewoon heel graag onze naam verbinden aan onze maaksels. Doen ze in Frankrijk ook wel, hoor. Maar dan zeggen ze: "Voilà! Une pizza à ma façon!". Pizza op mijn manier. En niet anders.

Militair machtsvertoon of .... ?

Meegaan met de Transsiberië was een jeugddroom: het leven in de trein, de trein zelf, de mensen, de uitzichten en het op mezelf reizen... alles sprak tot mijn verbeelding. In 2008, inmiddels was ik begin dertig, was het dan eindelijk zo ver! Het lijkt lang geleden, maar sommige -eigenlijk heel veel- voorvallen geven me het gevoel dat ik nog maar pas geleden met mijn rugzak in de trein stapte.

Neem dit voorval...

Het vond plaats bij de grensovergang tussen Rusland en Mongolië, waar de trein en zijn reizigers uitgebreid gecontroleerd werden. Eerst door de Russische 'kant', vervolgens door de Mongolische kant. Dat klinkt misschien redelijk efficiënt in volgorde, maar er zat wel een paar uur tussen.


[Tip voor de reiziger: wees geduldig. Heel geduldig. Alles komt goed. Wellicht anders dan je verwacht, maar het komt goed.]

Hoe dan ook, wij reizigers moesten in onze cabines blijven en vooral rustig afwachten. Tja, hoe doe je dat, als de Russische controledienst een schimmige reputatie heeft en als je onverhoopt - van de spanning?- ineens naar de wc moet?

[Tip voor de reiziger: wc's worden bij zulke stops altijd afgesloten. Meestal wordt dat vooraf aangekondigd. In de lokale taal.]

Onze cabine was aan de beurt. In die cabine verbleven we met vier personen: drie Australische dames, die met een groep meereisden en ikzelf, in mijn eentje op pad. Ineens stond er een militair voor onze neus: "Paspoorten graag!", zei hij, in het Russisch (natuurlijk).
"Goedendag, momentje, hier is het", antwoordde ik, ook in het Russisch. De militair keek me indringend aan en meteen dacht ik: "Daar ga ik! Moet ik nou als buitenlander per se Russisch praten?!". Er werd en wordt namelijk weleens apart op gereageerd. Ook al beheers ik de taal, is het soms niet beter om me voor "de domme" te houden?

Mijn paspoort werd gewikt, gewogen, geknakt en bestudeerd. De man, jong nog, met een gaaf maar streng gezicht, stond daar in de deuropening belangrijk en imponerend te wezen. Van mijn foto gingen zijn ogen naar mij en weer terug naar de foto.
Ineens kwam daar de vraag: "Waar hebt u Russisch geleerd?" Ik antwoordde zo zelfverzekerd mogelijk: "Oh, in Moskou aan de staatsuniversiteit, in Brussel, België en in mijn thuisland Nederland."
Wederom die blik van de foto naar mij. Toen sloeg hij het boekje dicht en stak het naar me uit. Zou dit nog een staartje krijgen? - die vraag spookte in mijn hoofd. Eerder was een Deense mede-passagier, freelance fotograaf op vakantie, namelijk z'n (professionele) fototoestel haast kwijtgeraakt aan de controledienst.

Terwijl het paspoort tussen ons in zweefde, zei de militair, bijna vriendelijk: "Knap hoor, dat u dat hebt gedaan. Goedendag!"